San Teotista, abbati

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo

A tavula sarvata nà Cresia Matrici di Caccamu (XVII Seculu)

Aggiografia




A citati di Termini Imeresi (PA) havi comu Patronu San Calojru ca stetti supra lu Munti Euracu; supra lu munti si vidi ancora oj a stampa du so pedi e na surgiva ca sgurgau pî so prijeri. Li tradizioni sunnu scarsi; pari ca fussi lu stissu Calojru di Fragalà, ca priricau u Vangelu a Termini contro lu Arianisimu di Vandali; no stemma du Cumuni si vidi San Calojru vistutu di monacu basilianu. Certi scrittura dicinu ca fu citatinu di Caccamu, la antica Azuni o Cabala cartaginisi, ma secunnu cu scrivi lu Καλογερоσ (Beddu vecchiu) di Termini Imeresi fu unu di tanti monaci basiliani vissuti na Sicilia du IV seculu ‘n poi e di identificari cu lu stessu Teotista. Chistu campò no munasteru basilianu di Santu Nicola du Voscu e favuri du Munti San Calojru, a tri migghia di Caccamu, unni fu abbati, abitatu ancora oj di cuntatini ca nni ficiru staddi pi l’armali; l’affreschi di stili bizantinu oramai sunnu illeggibbili. Puru li Bizzantini ricordanu u Santu Abati Teotista comu monacu italu-grecu. Fu scrittu no Calinnariu Palirmitanu no 1736. Fui cilibratu fino o 1975. Però oj si pò cilibrari na tutta a Sicilia. Sicunnu a tradizioni fu abati d’un munasteru basilianu, oggi scumparsu, a Cumia (frazioni di Missina) chi fu ‘ntitulatu ad iddu.

Riliqui

A tradizioni voli ca u Santu fu sippillutu a San Nicola du Voscu, unni muriu lu 4 di Jnnaru du 830.

Bibbliografia

O. Gaetani Vite di Santi Siciliani Cirilli Palermu, 1657

Sant’Euplu martiri

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo

Quatru di Sant’Euplu nna Basilica Culleggiata
di Catania di Oliviu Sozzi (1750)

Aggiografia

Fu un Jacunu di Catania unni nasciu nò 275; u sò nomi è scrittu na tutti Martirologgi.
L’ Ortodossi lu ricordanu l’11 di Austu. Lu mpiraturi Diuclezzianu ‘nnall’annu 303 fici un Edittu pi sterminari li seguaci di Cristu; avianu essiri circati tutti chiddi ca eranu Cristiani, avianu a cunsignari li libri dâ fidi e si nun vulevanu essiri ammazzati avianu adorari li dei. Mentri a Catania c’era lu Proconsuli Calvisianu fu truvatu Euplu, un Jacunu, ca spiegava o populu u Vangelu. Subitu iddu dissi: “Sugnu cristianu e vogghiu moriri pi Gesù Cristu “. Doppo avillu ntirrugatu e vidennu ca nun vulia rinunciari a fidi di cristiani, lu fici mettiri ‘n carciri e u fici flaggillari. Lu 12 Austu du 304 ci fici tagghiari a testa ca spata no Foru Rumanu da Citati. Li Cristiani sippilleru Euplu cu l’aromi.

Lu Cultu

Accuminciò subitu a Catania unni i Cristiani javanu ‘n pilligrinaggiu a so priggiuni.
Doppu u VII Seculu a Roma e Napuli, unni ci foru didicati Cresie. U stissu a Missina, Taurmina, Mazzara du Vaddu e ‘nna Calabria. A Citati di Murriali avi ‘na Riliquia e u Santu fu pittatu ‘nè musaici du Duomu. ‘Nna Grecia ci ficiru un affrescu o Munti Athos e un musaicu a Dafni. Nò 1653 a Cresia di Trevicu cci detti ‘na Riliquia a Citati di Catania ca fu misa dintra un riliquiariu d’argentu; ‘nnò 1700 u viscuvu Sarvatori Vintimiglia fici mettiri ‘na statua di Sant’Euplu ‘nna facciata da Catidrali e scrissi l’Ufficiatura pa festa. U Santu fu puru cilibbratu a Palermu ‘nno 1800.

Li riliquii

Du 1040 sunnu custuditi dintra un’urna d’argentu na l’antica Catidrali di Trevicu (AV) unni è lu Patronu. E’ puru Compatronu di Catania, Patronu di Francavigghia di Sicilia (ME) e Motta Camastra (ME)

Bibbliografia

– Ottaviu CaetaniVite di Santi Siciliani Cirilli Palermu, 1657.
– M. Stiddadoru Euplu martiri Ed. San Paulu Roma, 2006

San Cosma, viscuvu (1160)

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo




Na pocu di Scrittura antichi dissiru ca Cosma, Viscuvu africanu, nasciu a Palermu nò XIII seculu. Di quannu era nicu fu assai riliggiusu e fu ordinatu Jacunu. Assai istruitu ‘ne cosi di Diu e di l’homini fu fattu parrinu e cuminciò a fari beni, a pridicari e a fari sentiri u ciavuru di Cristu. A sò fama e duttrina aumintò tantu ca Ruggeru scrissi a Santa Sedi pi fallu fari viscuvu e purtari u Vangelu a tanti banni. Fu cunsacratu du Papa Eugeniu III e partiu pi l’Africa ‘na Citati di Afrodisiu, oj Mahdia nna costa tunisina tra Hammamet e Djerba.

Ddocu libbirò i Saracini da schiavitù e purtò assai homini a Fidi cristiana. Ci stetti deci anni. Ci sunnu dui tradizzioni. Una dici ca riturnò a Palermu unni muriu u 10 Settemmiri 1160; n’autra dici ca muriu comu martiri mentri dicìa a Missa. Fu sippillutu ‘nno suttirraniu da Cattidrali sutta ‘n’artari cu musaicu ca c’è ancora oj. I cristiani javanu a priari dda, specialmenti cu havia a frevi e addumavanu cira e lumini. Nò 1369 fu purtatu ‘nna Cattidrali e misu dintra un sarcofagu tardu romanu du II seculu, unni ci scrissiru:”’Nna sta sipultura c’è Cosma, vinirabbili Arciviscuvu africanu”. Nnò 1580 u misiru sutta l’artari da’Mmaculata. Nnò 1736 fu truvatu un pezzu du pasturali d’avoriu. L’annu doppu fu scrittu nnò Calinnariu da Cresia palermitana o 12 Settemmiri.

U Cultu

Ha statu sempri lucali. Ha statu cilibbratu du 1737 finu o 1975, quannu fu cancillatu
du Calinnariu palermitanu. Nò 1887 u Cardinali Michelancilu Celesia addumannò o Papa Liuni XIII di ricanusciri u cultu anticu e darici l’Ufficio e a Missa Proprii.
U Papa cunfirmò quantu ci dissi l’Arciviscuvu. Nò 1910 i Riliquii di Santi palermitani foru misi nta na nova Cappella. A lastra di marmuru du so sarcofagu è chidda du menzu da cappella; supra a idda è a caxia di lignu ca testa di Santu Mamilianu. E’ ricurdatu puru di l’Arcidiocesi di Cartaggini.

Bibbliografia

– Ottaviu Caetani, Vite di Santi Siciliani, Palermu pressu li Cirilli, 1657
– Antuninu Mongitore Palermu santificatu Bus, Palermu, 1708

Sant’Elia di Enna

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo





Sant’Elia di Enna
(Enna versu lu 822-823 – Saluniccu 17 di austu dû 903) è nu Santu viniratu da Cresia Cattolica e Ortudossa.

Sant’Elia e Filaretu Icona du Monasteriu Ortodossu di Siminara (RC), 2005

Aggiografia

Sant’Elia nasciu a Enna da nobili famigha Rachitis. Fu chiamatu lu Novu pi distinguillu du granni prufeta. Quannu era ancora picciutteddu fu pigghiatu e vinnutu comu schiavu ‘n Tunisia; doppu ca fu libbiratu si fici monacu a Gerusalemmi pi manu du Patriarca. Visitò tutta la Palistina e lu Munti Sinai, unni stetti tri anni nò Monasteriu di Santa Catarina. Si nni ju poi a Alissandria, in Persia, a Antiochia e ‘n Africa. Turnau a Palermu pi rividiri a vecchia matri e poi a Taurmina unni s’accumpagnò cu Danieli, n’autru monacu. Fici na sosta a Sparta no Monasteriu di Santi Cosimu e Damianu e quindi na Grecia. Cà foru misi ‘n carciri. Libirati si nni eru a Corfù e poi ‘n Calabria na zona di Salini, vicinu a Siminara (RC). Passannu di Reggiu Elia prididissi a un parrinu ca avia addivintari Viscuvu e accussì fu. Si nni ju a Roma pi visitari i sapurchi di Santi Petru e Paulu. La so pridicazini e li so miraculi arrivaru e aricchi du Mpiraturi Liuni VI dittu lu Filosufu, ca lu mmitau a Custantinopuli. Ma arrivatu a Saluniccu muriu lu 17 di austu dû 904.

Li Riliquii

Lu corpu fu purtatu du discipulu Danieli e Salini, vicinu Siminara, unni fu sippillutu na Chiesia du Monasteru ca dui seculi dopu fu chiamatu di Santi Elia e Filaretu. Dà ebbi cultu pubblicu finu a fini du seculu XVIII, quannu lu Monasteru fu abbattutu. Na Riliquia si trova a Siminara (RC), unni c’era un Monasteru grecu ‘ntitulatu a iddu e a Testa na Cresia Culligiata di Siminara, unni no 2005 fu costruita na Cresia Ortodossa ‘ntitulata e Santi Elia e Filaretu. Ci stannu monache Ortodosse.

Bibbliografia

Giuseppi Rossi Taibbi, Vita di sant’Elia u Juvini Ist. Sicilianu Studi bizzantini e neoellenici, Palermu, 1962.

San Cremeti abati

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo




Icona bizzantina di San Cremeti


Francavigghia di Sicilia, 6 di austu 1116 o secunnu àutri mortu ntô 1099) è nu Santu viniratu da Cresia Cattolica e Ortudossa.

Aggiografia

Ebbi nomu Clementi, comu si leggi nò Diploma di funnazzioni du Munasteriu di San Sarvaturi dittu di Placa du 1092. Era un rimitu di l’Ordini Basilianu, e abbitava dintra na grutta, supra na roccia vicinu na Cresia, nà zona ditta Placa vicinu a Francavigghia. Oj si vidi sta roccia na cuntrada Badiazza, vicinu lu biviu Nucara – Moju. Ntô misi di dicemmiri dû 1092 lu Cunti Ruggeru d’Autavilla passau cu l’esercitu di Truina a Taurmina e ncuntrò lu rimitu Clementi, ca ci dunau nà pocu di sirvaggina viva, ca addivintò mansa. Lu Cunti ci dissi: “Sta cuntrata sarà du Munasteriu ca tu funnirai pâ gloria di Diu “. Ci detti na pocu di terri, comu lu Feudu di Placa, un territoriu versu Taurmina e Ciumifriddu e li decimi di Castigghiuni. Clementi fu chiamatu Cremeti o Climi, pi ricurdari lu vecchiu nomu e fu eliggiutu Abbati. Pari ca li monaci, ‘mmidiusi e stanchi dî custuma siveri di l’abbati ficiru di tuttu pi gghittallu dâ muntagna ma nun lu pottiru ammazzari e foru pirdunati. Muriu lu 6 di austu du 1166 e fu sippillutu ê pedi di l’artaru da Cresia du Sarvaturi, dunni sgurgàu na surgenti d’acqua purissima, ca sirvìu e malati pa frevi quartana. Ntô 1131 lu Munasteriu fu aggregatu a chiddu dû Salvaturi di Missina e doppu tri anni fu autonomu. Appi setti monaci ntô 1336, ca ntô 1693 pû tirrimotu si nni jeru a Francavigghia e Castigghiuni e ntô 1770 a Rannazzu. La festa si celebbra lu 6 di austu. Finu a mità dû 1800 la sò festa fu cilibbrata a Francavigghia, ca intitulò o Santu nà strata ntô 1991.

Li Riliquii

La Riliquia da testa, dintra nu riliquiariu d’argentu du 1656 câ scritta “Testa di San Cremeti, Abbati e Cunfessuri “ è sarbata ntâ Cresia dû Cullegiu Salisianu di San Basiliu a Rannazzu, ntitulata o SS. Sarvaturi di Placa e si esponi lu 6 di austu.

Bibbliografia

Ottaviu Caetani, Vite di Santi Siciliani, Palermu pressu li Cirilli, 1657

15  Giugnettu Ritrovamentu di Riliqui di Santa Rusulia virgini

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo




A prima caxia di Riliquii du 1625




A Patruna di Palermu, ca havi tantissima divutioni ‘nta Sicilia comu Sant’Aita di Catania e Lucia di Sarausa havi picca tradizioni aggiugrafiche. Un parrinu gisuita, mortu nò 1620, Ottaviu Gaetani, lamintava da mancanza di nutizzii supra a Santa, ca puru havia circatu unni e gghè. I tradizzioni orali dicianu ca idda era di casata nobbili, discinnenti di Carru Magnu e avia vissutu a Corti da Riggina Margherita, muggheri du Re Guglielmu I di Sicilia.

Doppu essiri stata a tanti banni ci fu arrialatu u Munti Piddirinu unni fu rimita e pinitenti, ma megghiu monaca di l’Ordini di Santu Basiliu, comi si vidi ‘nto n’anticu quatru da Cresia du Gesù (Casa Prufessa) e supra l’urna d’argentu di riliquii. Nò misi di Uttuviru 1623 na fimmina malata ‘nto spitali, certa Gilorma La Gattuta di Ciminna ebbi na visioni ca ci dicia di iri supra u Munti Piddirinu.

Idda però nun ci ju e aspittò u misi di Maju pi ghiricci: a Santa si fici vidiri n’autra vota e ci dissi unni eranu i so riliquii. U 15 Giugnettu 1624 foru truvati l’ossa: u Cardinali Doria ‘ncarricò u Parracu di Sant’Antoniu Abbati Don Vicenzu Domenichi di purtalli o Palazzu arcivescuvili unni fici truvari na pocu di Dutturi e Parrini.

U 25 Austu 1624 dui muraturi di Santu Stefanu Quisquina (AG) dintra na grutta attruvarunu ‘na scrizioni ca dicìa: “Iu Rusalia Sinibbaldi, figghia du patruni da Quisquina e ddi Rosi pi amuri du me Signuri Gesù Cristu vosi abbitari ‘nta sta grutta”. L’11 Frivaru 1625 u Cardinali dissi a tutti ca chiddi eranu l’ossa di Santa Rusulia ca foru purtati dintra na caxitedda dintra a Cresia Catidrali.

U 9 Giugnu si fici a prima Prucissioni cu l’ossa da Santa misi dintra na urna di lignu e cristalli fatta di Mastri Mancusu, Vivianu, Pillitteri, Di Petru e Liccu. Nò 1630 u Papa Urbanu VIII scrissi u Nomi di Santa Rusulia o 15 Giugnettu e o 4 Settemmiri nò Martiruloggiu Rumanu.

U primu Fistinu di Santa Rusulia fu cilibbratu u 9 Giugnu 1625. Di tannu ‘n poi fu spustatu a Giugnettu pi ricurdari a data du ritrovamentu di l’ossa da Santa. Durava sempri cincu jorna. Nò 1783 u Vicirè Caracciulu u vulia purtari a tri jorna, ma i palirmitani ci dissiru; “ O Festa…..o testa”.

Fonti:

Martiruloggiu Rumanu di Gregoriu XIII Typi Vaticani 1630
G. Cascini Vita di Santa Rusulia Cirilli Palermu,1631
O. Gaetani Vite di Santi Siciliani Cirilli Palermu, 1657

San Pancrazziu di Taurmina

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo

Icona di San Pancrazziu di Taurmina

Nasciu ad Antiochia, ‘nta Cilicia, oj Turchia. A tradizzioni voli ca avissi accumpagnatu so patri pi vidiri Gesuzzu a Gerusalemmi. Assistiu e priedicazzioni di Santu Petru e d’iddu fu vattiatu, fattu parrinu, cunsacratu viscuvu e mannatu a Taurmina (ME). Dda pridicau l’Evangeliu e cunvirtiu tanti pagani, puru u Prifettu. Abbattiu tanti iduli e supra i templi greci e romani fici fari tanti crèsie. Fici pittàri tanti immaggini di Gesuzzu e so Matri, a Santa Virgini Maria.
I pagani però pinsaru di ammazzallu: u ‘mmitaru a manciari cu iddi e ci dissiru di vasari un idulu di lignu; Pancrazziu ci fici a cruci e chiddu si distruggiu. I pagani u ammazzaru a vastunati e u jttaru dintra un puzzu. Fu u primu Viscuvu martiri da Sicilia; a so Passioni fu liggiuta mentri c’era u VII Cunciliu Ecumenicu no 787.
U Cardinali Baroniu u scrissi nò Martiruloggiu o 3 Aprili, ma a so festa è u 9 di Giugnettu, cilibbrata puru di Greci.

I Riliquii

U corpu du Santu fu sippillutu unni oj è a Cresia didicata a iddu a Taurmina unni è u Patronu, comu di Canicattì, Valdina e Zagarise in Calabria.

Fonti:

Ottaviu Gaetani, Vite di Santi Siciliani Cirilli Palermu, 1657

San Calojru

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo

Maiolica di San Calojru du 1545 na Grutta abitata du Santu supra u Munti Croniu, Xacca (AG)

Calojru (Calcidonia, Tracia, 466 ca ? – Munti Croniu, Sciacca, 561 ca. ?) è un Santu viniratu dâ Cresia Cattolica e Ortudossa.

Aggiografia

Lu nomu Calojru ca veni dû grecu e significa “Beddu vecchiu”. Sta parola no sud d’Italia vosi nnicari li monaci rimiti, tantu ca alcuni studiusi dicinu ca fussi un rimitu senza nomi; avutri vonnu, comu lu Patri bullannista Papebrochiu (1743) ca si chiamassi Laununi Nericu. Pi quantu riguarda l’ebbica da sò nascita lu Patri Cajetani lu voli dû 313, di autri scrittura è cullucatu nò 466; di autri ancora nò VI seculu. Chiddu ca né vari seculi ha statu ed è oggettu di cultu è sulu chiddu ca stetti supra lu Munti Croniu supra Xacca (oj Sciacca). Ne Menulògi Greci si leggi ô 18 Giugnu: “Memoria di Beati Patri nostri Calojru, Grigoriu e Demetriu no Craniu di Sicilia”. Stu Craniu è lu Munti Croniu o Craniu supra Xacca: o picchì ‘ntitulatu o diu Kronos (o Saturnu pi Rumani) o picchì avi a furma d’una testa. Fu lu locu di un Monasteriu viscuvili; nsinu a vinuta di Nurmanni ci stava lu viscuvu di Trikala-Triocala, oj Caltabillotta. Lu Croniu è nu vastu ‘ntricciu di grutti naturali cu vapùri e acqui ricchi di idrogenu surfuratu. È supra l’antica Termi di Silinunti, funnata versu lu 628-650 di culòni ca vinianu di Megara Hyblaea. Tanti foru i Scrittura di Viti di Santi ca si occuparu di Calojru: lu Patri Ottaviu Caetani, lu Pirru, lu monacu Sergiu, Pilu, Cascini, Runzanu, Inveges, Fazellu, Massa, Frati Salvaturi Cappuccinu, Paulu Castelli, La Rocca, Simi, San Grigoriu Papa. E tanti, nun havennu nutizii storichi, s’accuntintaru dâ tradizioni, da liggenna e fìciru puru errura grussulana. Lu populu nà so fantasia pensa ca fussi njuru picchì vineva di l’Urienti.

Li vari virsioni esistenti

Sduppiannu o triplicannu i Santi Calojri avemu:

Lu primu Campò e tempi di San Petru , duranti lu periudu du ‘Mpiraturi Neruni (37-68); ebbi ordini di l’Apostulu di pàrtiri pâ Sicilia pi pridicari lu Vangelu e jttari fora i diavuli; ebbi pi Cumpagni i Santi Fulippu, Nofriu, Archiliuni e Severu.


Lu secunnu Doppu essiri statu ‘n Pilligrinaggiu a Roma nò Papa Filici III (483-492), ebbi lu pirmissu di viviri na sulitudini. Si nni ju a Lipari (ME) e ci si truvava e tempi di Teuduricu (526). Custruìu na Cresia e libbirò l’isula di diavuli ca c’eranu, picchì era vicina ca vucca du ‘Nfernu (l’isula di Vulcanu); fici sgurgari acqui salutari (ca ancora oj su né Termi ditti di San Calojru). Comu scrivi lu Papa San Grigoriu Magnu né so Dialughi, lu jornu dâ morti di Teuduricu lu Calojru vitti lu Papa Giuvanni e lu Patriziu Simmacu jttari l’arma du Re dî Goti dintra lu crateri dû vulcanu. Doppu Lipari fu a Xacca e o Munti Croniu, unni campò trentacinc’anni e muriu no na data ‘mpricisata du seculu VII (Nutizzi pigghiati di l’anticu Briviariu Siculu-Gallicanu in usu in Sicilia du seculu IX o XVI).

Lu terzu E’ chiddu du Munti Croniu. Unici ducumenti attendibili pa Vita dû Santu sunnu l’Inni di Sergiu, dittu Cranista, vali a diri dû Munasteriu supra lu Munti Croniu, vissutu versu l’870. L’Inni, scritti ‘n lingua greca, foru truvati nò Munasteriu di San Fulippu di Fragalà, in pruvincia di Missina, du Patri Ottaviu Caetani da Sucietà di Gesù. La Vita du Calojru discritta na sti Inni fa càdiri tutti l’atri discursi supra li vari Calojri, ca sunnu luntani da virità storica. Nautra funti è lu Briviariu Siculu-Gallicanu, dû tempu di Nurmanni.Li dudici Litturi ca parranu du Santu Calojru sunnu da fini di l’XI seculu. Dû cunfruntu di dui funti storichi si ebbiru tanti quistioni ca oj sunnu supirati. Lu Patri Ottaviu Caetani fa nasciri lu monacu basilianu, dittu Calojru, a Calcidonia ‘n facci a Custantinopuli.
Pa pirsicuzioni scatinata dî Munufisiti contru li fideli ô Dogma Trinitariu pruclamato nò 451 nò Cunciliu di Calcidonia, ‘nsemmula ô Viscuvu Grigoriu e o Jacunu Demetriu scapparu dâ Tracia e sbarcaru a Lylibeu (oj Marsala), unni accuminciaru a pridicari lu Vangelu di Gesù Cristu.
Ma foru arristati e ammazzati pa fidi. L’auturi da loru morti pottiru essiri o li Munufisiti o li Vànnali d’Africa, ca eranu Ariani fanatici. Lu Patri Bullannista Danieli Paperbrokiu e l’Inni di Sergiu, fannu nasciri lu monacu Calojru a Cartaggini. Inveci di Chalkidonos trascrissiru Karchidonos e ficiru di Calojru un africanu, forsi puru pi prisintallu comu monacu latinu e nò urientali.Calojru scappò e si rifuggiò supra lu Munti Croniu, ca era ‘nfistatu di diavuli. Li scacciò câ putenza dâ Cruci e si stabiliu dintra na grutta ca trasfurmò in Cresia nica. I Corpi di Santi Cumpagni Martiri, Grigoriu e Demetriu, foru sippilluti supra o Munti Croniu. Pari ca doppu lu martiriu di Grigoriu e Demetriu, Calojru girassi pi tutta la Sicilia e abitassi na l’antichi cimiteri o na cocchi grutta. Si ni fa memoria a Agrigentu, Naru, Salemi, Palermu, Catania, Fragalà, Saraùsa, Termini Imeresi, Licata, etc. Muriu all’età di circa novantacinc’anni, nò 561. Fu sippillutu na stissa grutta unni eranu i so dui Cumpagni. Dintra a grutta c’è na maiolica di San Calojru dû 1545 e rapprisenta un rimitu ca varba ca avi nà manu gritta un libru e un ramu-vastuni; e so pedi c’è un fideli addinucchiatu e na cerva firùta di una freccia. La tradizioni voli ca lu Santu Calojru essennu troppu vecchiu, ricivìa lu latti di na cerva. Un jornu un cacciaturi di nomu Syeru, dittu Arcariu, picchì cacciava cu l’arcu, curpiù l’armali. Arricanusciu chiddu ca l’havia vattiatu tanti anni prima; ci dumannò pirdunu e Calojru lu purtò nâ grutta vapurusa, ci ‘nsignò a curari cu vapùri e l’acqui surgivi dû Munti e Syeru acchianava spissu supra a muntagna pi vidillu. Una matìna lu truvò mortu e lu sippilliu na grutta unni avìa dimuratu pi trentacinc’anni. La tradizzioni ca si tramanna è veru diffirenti nni vari paisi, nfatti a Naru e a Girgenti la figura dû santu si tramanna comu chidda di n’òminu nìuru, mentri a Sciacca la figura dû santu è janca, chissi tri sù li cità unni lu santu è cchiù viniratu, e ‘n tutti tri si fa na granni festa ‘n sò onuri. San Calò è cunziddiratu un santu taumaturgu, zoè ca fa guariri di malatìi, e anchi pi chissu è viniratu veramenti assai.

Lu cultu

Pi Decretu dû Papa Clementi VIII (1536 –1605) lu cultu di San Calojru e di Santi Grigoriu e Demetriu fu pirmissu na tutta a Sicilia e a Festa cilibrata lu 18 Giugnu.

Patrucinii

Patronu principali di: Campufrancu, Naru, Pitralìa Suttana, Cisarò, Santu Sarvaturi di Fitalia.
Fistiggiatu a Aliminusa, Castrugiuvanni, Èrici, Frazzanò, Gangi, Girgenti, Gualtieri Sicaminò, Muntiriali, Palermu, Portu Empedocli, Santu Stèfanu Quisquina, Sciacca. E ancora a Caniattì, Favara, Nicusìa.

Bibbliografia

Ottaviu Caetani, “Vite di Santi Siciliani“, Palermu pressu i Cirilli, 1657.
Girolamu M., Morreale S. J San Calojru Xacca, 1979.
“Breviariu Rumanu secunnu û ritu Gallicanu in San Calojru di Xacca“, 1975.
Pettignanu, S. Ruggeri, “San Calojru Storia dû cultu a San Sarvaturi di Fitalia“, E. Nebros, 1984.
“Canone, Kontakion e Inni dei Santi Calogero, Gregorio e Demetrio in Cranio di Sicilia“.

Santu Vitu

Santi Siciliani a cura di Ugo Russo

A Statua di lignu di Santu Vitu di Paulu Gili du 1632
no Museu Diucesanu di Palermu

San Vitu (Mazzara dû Vaddu, 285 – Lucania, 15 di giugnu 303) è nu santu martiri viniratu da Cresia Cattolica.

Aggiografìa

Secunnu na Passioni du VI seculu Vitu nasciu a Mazzara du Vaddu o secunnu autri a Marsala (TP). So patri si chiamava Hila e so matri Bianca, ca murìu pi parturillu.

Fu addivatu e crisciutu da nutrici Criscenzia e d’un pricetturi, forsi medicu o Catichista, tali Modestu. In assenza dû patri fu vattiatu e siccomi c’era la pirsicuzioni di Diuclezianu, Valerianu, ca era Prifettu dâ Sicilia li fici arristari pi farici rinnigari a fidi cristiana.

Ma li tri scapparu da prigiuni e da spiaggia di Egitarsu (oji San Vitu lu Capu) parteru cu na navi e sbarcaru né costi dâ Lucania, unni si jetta a mari lu ciumi Seli. Lu ‘Mperaturi Diuclezianu li chiamò pirchì avia u figghiu malatu. Ma sapennu ca era cristianu, dissi ca si sirvia di arti magichi e lu fici jittari chi sò cumpagni dintra l’ogghiu bollenti, poi ci avviaru li liuni nò circu e finalmenti li fici moriri supra lu cavallittu.

Li Riliquii

Li corpi foru sippilluti dintra na grutta vicinu o ciumi Seli o Silaru. Na donna di Salernu, ca si chiamava Flurenza, fici custruiri na Cresia vicinu Ebuli, pi custudilli. Na parti foru purtati a Mariglianu (NA). No 756 l’abati di San Diunisiu Fulradu fici purtari li Riliquii a Parigi e nall’annu 836 l’abati Ilduinu e lu ‘Mperaturi Luduvicu lu Piu li rialarunu o Monasteriu di Korway no Weser. Versu lu 1618 foru purtati a Praga, unni la Catidrali è didicata ô Santu. L’Europa è china di pizzuddi di Riliqui; a Mazzara c’è u Cori di San Vitu, parti d’un vrazzu di Modestu e na jamma di Criscenzia. Una parti dâ testa, un brazzu e un pedi sunnu a Regalbutu, na Cresia Matrici. San Vitu è Patronu di cinquantadui Cumuni italiani, da Citati e Diocesi di Mazzara e di Fiumi nâ Cruazzia.

Fonti : Passioni di Santu Vitu du VI Seculu lingua greca BHG1876 e latina BHL 8713